b/ rodzaje ewidencji:
- wyodrębniona (autonomiczna) – prowadzona przez podmiot niezależnie od innych ewidencji
- niewyodrębniona – stanowi część ewidencji rachunkowej; tylko u podmiotów, które są obowiązane ją prowadzić (ograniczony zakres dla celów podatkowych, niezbędna przesłanka dla określenia pod.opod. w pod.doch.; tendencje traktowania:
- integracyjna: rozbudowanie i włączenie ewidencji pod. do ewidencji księgowej
- autonomiczna: tworzenie i rozwój odrębnej, pozaksięgowej ewidencji

c/ podmioty zobowiązane do prowadzenia ewidencji:
• prowadzące dział.gosp. lub wolne zawody, nie są zwolnieni podmiotowo lub nie korzystają całkowicie ze zwolnień podmiotowych oraz nie są objęci zryczałtowanym, kwotowym opodatkowaniem
• podatnicy podatków pośrednich, gdzie przedmiotem opodatkowania są powtarzalne czynności gospodarcze (poza importem)
• płatnicy i inkasenci w zakresie przedmiotowym wykonywania obowiązków)
• podatnicy nie są zobowiązani do prowadzenia ewidencji, ale możliwość korzystania z ulg albo zwrotów, korzystniejszych form opodatkowania uzależniona jest od prowadzenia określonych urządzeń ewidencji

- przedmiotem mogą być zdarzenia nie tylko bezpośrednio wpływające na pod.opod., ale też pośrednio, np: ilość zużytych pobranych znaków skarbowych

b/ rodzaje ulg:
- przedmiotowe – przysługujące każdemu podmiotowi po spełnieniu określonych przesłanek czynnościowych lub formalnych
- podmiotowe – przyznanie uzależnione jest od cech podmiotowych; zbliżony skutek jak zwolnienie przedmiotowe  stosowanie może narazić na zarzut niekonstytucyjności jako naruszenie zasady równości

* wg uzyskanych przez podatnika korzyści:
• zmniejszające pod.opod.
• zmniejszające kwotę zwrotu podatku
• zwiększające kwotę zwrotu podatku

* wg sposobu nabycia prawa do ulgi:
• deklaracyjne – ich zastosowanie zależne jest od aktu woli uprawnionego, w złożonej deklaracji podatkowej
• decyzyjne – zastosowanie zależne jest od decyzji org.pod., na wniosek zainteresowanego

c/ utrata prawa do ulgi – naruszenie określonych przesłanek:
- nabycia prawa do ulgi (przesłanki niezbędne)
- utraty prawa do ulgi, występują po jej warunkowym uzyskaniu (p. utraty ulgi)
!!! utrata lub brak prawa do ulgi  obowiązek zwrotu ulgi lub zmiany deklaracji

a/ rok podatkowy – reguła; budżet państwa lub j.s.t. też mają roczny; czasem krótszy: miesięczny lub kwartalny i rok pod. ma charakter informacyjny
- podatnik ma prawo wybrać rok pod. w tych podatkach, w których on występuje
b/ w Polsce – rok kalendarzowy, chyba że ustawa…
- podatnik ma prawo dokonać wyboru roku podatkowego

- przedpłata – podatnik może, lecz nie musi dokonać określonej wpłaty przed powstaniem zob.pod. – charakter dobrowolny, nie są zob.pod.; w Polsce nie występują
- cel zaliczek, rat, przedpłat:
• rytmiczny wpływ dochodów budżetowych
• ułatwienie podatnikowi wywiązania się z ciążących na nim obowiązków

- zasada: gotówkowa zapłata na rachunek org.pod., za pośrednictwem poczty
- zapłata bezgotówkowa, przy podatnikach obowiązanych do prowadzenia niektórych form ewidencji (podatkowa księga przychodów i rozchodów oraz ewidencja rachunkowa)
- momemt zapłaty – obciążenie rachunku bankowego podatnika

a/ wg sposobu określania wielkości zob.pod.:
- kwotowe – kwota na jednostkę pod.opod. lub podatnika
- procentowe – określony % pod. opod.
- proporcjonalne (liniowe) – nie zmieniają się % wraz ze wzrostem lub spadkiem pod.opod.; relacja między kwotą opod. a pod.opod. jest stała
- progresywne – wzrasta % ze wzrostem pod. opod.(wzrost pod.opod. – pogorszenie)
- regresywna – % spada ze wzrostem pod.opod.; wzrost pod.opod. – poprawa
(- degresywana – spada wraz ze spadkiem pod.opod., to inny sposób zdefiniowania stawki progresywnej)

b/ w Polsce:
• muszą być określone ustawą – nie można rozporządzeniem, uchwałą rady gminy
• dominują kwotowe i procentowe – ale odchodzenie od kwotowych
• marginesowe progresywne (spadki, darowizny, pod.doch. od os.fiz.)
• regresywnych – brak
• mieszane – kwotowo-procentowe

c/ stopa pośrednia – zasada ogólna, przy stawkach progresywnych
- nakaz, aby z pod.opod. po potrąceniu podatku nie zostało mniej niż pozostaje z najwyższej pod.opod. bezpośrednio niższego stopnia skali po potrąceniu podatku przypadającego od tej podstawy – gdyby miało być mniej niż wynosi najwyższa podstawa wolna od podatku, podatek będzie nadwyżką ponad kwotę najwyższej podstawy opodatkowania wolnej od pod.
Już nie obowiązuje

ZASADA -określa ją podatnik w deklaracji (zeznaniu podatkowym), na podstawie prowadzonej ewidencji lub zgromadzonej dokumentacji, zgodnie z prawdą i wiedzą
- może być też zobowiązany płatnik, inkasent, org.pod., inny uprawniony organ
a) ZMIANA podstawy opodatkowania na skutek:
1/ zmiany deklaracji dokonanej przez podatnika
2/ w wyniku wydania decyzji określającej (deklaratoryjnej) wydanej przez org.pod. albo przez inny uprawniony organ – podstawa to prawidłowe zastosowanie danych wynikających z: deklaracji, ewidencji prowadzonej przez podatnika, przeprowadzonego postępowania lub kontroli, albo są wynikiem oszacowania podstawy opodatkowania
3/ zmiany decyzji konstytutywnej ustalającej zobowiązanie podatkowe
b) w Polsce pod.opodat. określona wartościowo, jako określona instytucja finansowopr.
(w podatkach z przedmiotem nieruchomości – dominuje naturalna¸ ilościowa pod.opod.
c) pod.opod. określa podatnik w deklaracji lub org.pod. w decyzji konstytutywnej
!!! wyjątek: szacunek pod.opod. przez org. pod. – gdy brak danych do jej określenia

PODATNIK – podmiot, na którym ciąży obowiązek podatkowy (os.fiz., os.pr., jed.org. nie mająca os.pr.); ustawy podatkowe mogą ustanawiać podatnikami inne podmioty – podatnik indywidualny
- podatnik grupowy jest wyjątkiem: charakter dobrowolny (podatkowa grupa kapitałowa) lub związany ze wspólnym posiadaniem lub współwłasnością nieruchomości

PŁATNIK – podmiot obowiązany do:
- obliczenia podatku (zaliczki, przedpłaty, raty), który jest należny od podatnika lub stwierdzenia, że zobowiązanie podatkowe nie powstało
- pobrania obliczonej kwoty podatku
- wpłacenia jej w obowiązującym terminie organowi podatkowemu
• status płatnika TYLKO na podstawie prawa podatkowego: nie może zrezygnować ze swoich obowiązków, nikt go nie może też zwolnić (wyjątek: art.22§2pkt2 Ord.pod., który dopuszcza zwolnienie płatnika z obowiązku pobrania podatku lub zaliczki na podatek mocą decyzji organu podatkowego – decyzja na wniosek podatnika)
• z tytułu poboru podatków na rzecz budżetu państwa może przysługiwać płatnikowi wynagrodzenie (gdy chodzi o j.s.t. – uchwała gminy)
• brak płatnika grupowego

INKASENT – podmiot obowiązany na podstawie przepisu prawa podatkowego do poboru podatku od podatnika i do ich zapłaty organowi podatkowemu (nie ma prawa do ustalenia wielkości zobowiązania podatkowego – jak może płatnik), zobowiązanie wynika z:
- decyzji ustalającej wydanej przez org.pod.
- mocy prawa (obliczenie podatnika lub ustalenie ustawodawcy – stawka kwotowa)
• inkasent może mieć wynagrodzenie z tytułu poboru podatków na rzecz budżetu państwa lub j.s.t. (uchwała rady gminy)
• Ord.pod. nie wskazuje, że podstawą tej insytucji są przepisy pr.pod. – może być powołany wolą samych podatników oraz prawem miejscowym

Klasyfikacja przedmiotów opodatkowania:
a/ każdy stan faktyczny lub prawny – przyszły lub obecny (przeszły jest sprzeczny z lex retro non agit)
- stany faktyczne – wiążą obowiązek podatkowy z określonymi elementami rzeczywistości (samoistne posiadanie rzeczy, wydanie towaru, przekroczenie granicy)
- stany prawne – odwołują się do ściśle określonych zdarzeń lub stanów prawnych (zawarcie umowy, własność towarów, uprawomocnienie się wyroku sądowego)
- przedmioty o charakterze finansowym (stany prawne) odwołują się do specyficznych kategorii prawnofinansowych (obrót (przychód), dochód, wartość majątku, kwota wydatku)

A/ OBRÓT – PRZYCHÓD – kwota należna (wyjątkowo: otrzymana) z tytułu wykonywanych przez podatników czynności podlegających opodatkowaniu albo wartość towarów i usług, gdy czynności te wykonywane są bez pobrania należności
- by ustalić podstawę opodatkowania kwota należna jest pomniejszana o rabaty (bonusy, bonifikaty, obniżki), których udzielono po wydaniu towaru oraz o należny podatek VAT

-kwota należna – stan prawnopodatkowy, w którym podatnik może lub mógł wymagać uzyskać zapłatę (świadczenie wzajemne) za wykonaną czynność – niezależnie czy jej: zażądał, umową rozłożył w czasie, odroczył jej płatność, zrezygnował z otrzymania
- obrót to kwota należna, memoriałowa, więc nie ma znaczenia brak faktycznego otrzymania przez podatnika zapłaty
-otrzymanie: zaliczek, zadatków, przedpłat lub rat, to możliwe:
a/ zasada pierwszeństwa: podlega opodatkowaniu wydanie towaru albo otrzymanie zapłaty – w zależności co będzie pierwsze
b/ zasada nieopodatkowania zapłaty otrzymanej przed wydaniem towaru lub wykonaniem usługi
c/ zasada pośrednia: opodatkowanie wyłącznie zaliczek w wysokości co najmniej 50% ceny (u nas)
- dotyczy określonego okresu podatkowego – miesiąc kalendarzowy (VAT i akcyza)
- obrót nie zmniejsza się o wydatki podatnika: rożnica z dochodem

B/ DOCHÓD – kwota przychodu podatnika pomniejszona o koszty jego uzyskania
- przychód – kwota należna pomniejszona o rabaty oraz o kwotę należnego VAT
różnice z obrotem:
- zaliczki nie są przychodem
- w pod.doch. nie występuje pojęcie “czynności podlegających opodatkowaniu”, więc przychód uzyskuje się niezależnie od causy uzyskania
- przychód jest kwotą otrzymaną, ma charakter kasowy (wyjątek to memoriałowe definiowanie, które dotyczy przychodów z czynności z natury rzeczy powtarzalnych, zwłaszcza działalności gospodarczej
- koszt uzyskania przychodu – wydatki i czynności, które poniesiono w celu uzyskania przychodów; celowość wydatków:
- przyczynowo-skutkowa: faktycznie spowodowały uzyskanie przychodów, które są bezpośrednim skutkiem wydatku lub czynności
- potencjalna: wydatek w sensie racjonalnym powinien spowodować uzyskanie przychodu, nie jest prawnie istotne czy nastąpiło to faktycznie (w Polsce)

Koszty:
- rzeczywiste: rzeczywiste poniesienie przez podatnika określonego wydatku
- normatywne: konstrukcja prawna – ustawodawca podatkowy nakazuje uznać za koszt określone kwoty niezależnie od faktycznego ponoszenia jakiegokolwiek wydatku (amortyzacja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, niektóre rezerwy, stracone wierzytelności, wpłaty na fundusze tworzone przez podatnika)

Cechy kosztów uzyskania przychodu:
a/ memoriałowy charakter – kosztem jest już zobowiązanie do poniesienia określonych wypłat z tytułu zakupu dóbr (nie tylko fizyczna czynność)
b/ podporządkowanie w stosunku rocznym przychodom – w danym roku są to:
- rzeczywiście poniesione, jeżeli związane są z przychodem tego roku, nawet gdy poniesione były w latach poprzednich
- zarachowane, nie były lecz będą dopiero poniesione w przyszłych latach, ale związane są z przychodem tego roku
- rzeczywiste poniesione, można przypisać do przychodu konkretnego roku

- dochód to nadwyżka przychodu nad kosztami uzyskania w danym roku podatkowym
• różnica ujemna to strata  zmniejsza dochód w częściach równych w trzech kolejnych latach podatkowych (gdy dochodu nie było – nie może odliczyć tej części straty)

C/ MAJĄTEK – szerzej: ogół pasywów i aktywów podatnika; węziej: tylko aktywa; rzeczy oraz prawa będące własnością lub w samoistnym posiadaniu podatnika
- brak podatków obciążających całość majątku, opodatkowaniu podlegają elementy

D/ WYDATEK – przyjęcie przez podatnika zobowiązania do dokonywania określonego wydatku na podstawie causy z zakresu pr.cywilnego oraz pr.pracy
- nie jest istotne czy faktycznie przekazano środki pieniężne
- przedmiotem opodatkowania są tylko niektóre wydatki podatnika
- prostsze i skuteczniejsze jest pośrednie opodatkowanie pod. obrotowymi